पहलगाम घटनापछि भारतले स्थगित गरेको सिन्धु जल सम्झौता के हो ?
पहलगाम घटनापछि भारतले स्थगित गरेको सिन्धु जल सम्झौता के हो ?
गण्डकी टाइम्स
गण्डकी टाइम्स
काठमाडौँ, ११ बैसाख । काश्मिरको पहलगाममा भएको आक्रमणपछि भारतले पाकिस्तानविरुद्ध कठोर निर्णय गरेको छ । प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको अध्यक्षतामा बसेको सुरक्षा सम्बन्धी मन्त्रिपरिषद् बैठक (सीसीएस)ले पाकिस्तानी नागरिकलाई ४८ घण्टा भित्र भारत छोड्न निर्देशन दिने लगायत पाँच वटा कठोर निर्णय गरेको हो ।
मंगलबार भारत प्रशासित काश्मिरको पहलगाम भएको आंतककारी हमलामा २६ जना पर्यटकको मृत्यु भएको थियो । आंतककारीले पर्यटकहरुको धर्म सोधी हत्या गरेको अन्तराष्ट्रिय सञ्चार माध्यमहरुले जनाएका छन् ।
बुधबार बसेको सुरक्षा सम्बन्धी मन्त्रिपरिषद् बैठक (सीसीएस)ले पाकिस्तानी कूटनीतिज्ञहरूलाई ७ दिनभित्र भारत छोड्न आदेश दिएको छ । त्यस्तै पाकिस्तान उच्चायोगमा रहने संख्या ५५ बाट ३० मा घटाइने, पाकिस्तानीलाई दिएको सबै भिसा रद्द गर्ने, अटारी बागा बोर्डर बन्द गर्ने र सिन्धु जल सम्झौता पनि स्थगित गर्ने निर्णय गरेको छ ।
सिन्धु जल सम्झौता खारेज गर्ने भारतको निर्यणसंगै भारतले पाकिस्तानविच थप तनाब बढ्ने अनुमान गरिएको छ।
के हो त सिन्धु जल सम्झौता ?
सिन्धु जल सम्झौता (Indus Waters Treaty) सन् 1960 मा भारत र पाकिस्तानबीच भएको एक ऐतिहासिक सम्झौता हो, जसले दुबै देशबीच सिन्धु नदी प्रणालीका पानीहरू कसरी बाँडफाँड गर्ने भन्ने कुरालाई व्यवस्थापन गर्छ।
सम्झौताको मुख्य बुँदाहरू:
जम्मा ६ वटा नदीहरू छन्:
पूर्वी नदीहरू: सतलज, ब्यास, र रावी
पश्चिमी नदीहरू: इन्द्रावती, चिनाब, र झेलम
भारतले पूर्वी नदीहरूको पूर्ण अधिकार पाउँछ, पाकिस्तानले पश्चिमी नदीहरूको अधिकार पाउँछ।
पानीको प्रयोग:
भारतले पश्चिमी नदीहरूबाट सीमित मात्रामा सिँचाइ, जलविद्युत उत्पादन, र घरेलु प्रयोग गर्न पाउँछ, तर पानीको प्रवाह बाधा नपर्ने गरी।
पाकिस्तानले पश्चिमी नदीहरूको मुख्य उपयोग गर्ने अधिकार राख्छ।
अनुगमन र विवाद समाधान:
एक स्थायी आयोग (Permanent Indus Commission) गठन गरिएको छ, जसले हरेक वर्ष बैठक गर्छ र दुबै देशबीच जलसम्बन्धी विवाद समाधान गर्छ।
विवाद गम्भीर भएमा विश्व बैंक को मध्यस्थतामा समाधान गर्ने व्यवस्था छ।
सम्झौताको दीर्घकालीनता:
यो सम्झौता युद्धको बेला पनि लागू हुने मानिन्छ, र हालसम्मको इतिहासमा भारत-पाकिस्तान बीचको सबैभन्दा स्थिर सम्झौता मानिन्छ।
वर्तमान सन्दर्भ:
आतंकवाद र कूटनीतिक तनाव बढ्दा भारतले पाकिस्तानलाई दिने पानीमाथि पुनर्विचार गर्ने कुरा उठाउदै आएकोमा यो पटक भने स्थगित नै गरेको छ ।
प्रतिक्रिया
